Search and Hit Enter

Ayak Bileğiniz Neden Sürekli Burkuluyor?

Bazı insanlar ortada dengelerini bozacak hiçbir durum veya uyaran yokken, gayet engebeli olmayan bir yolda yürürken ya da koşarken, hatta giydikleri ayakkabılar dahi düzken aniden ayak bileklerini burkmaktalar.

Ayak bileğim yine burkuldu, dümdüz bir yolda yürüyordum oysa..

Bu söylem tanıdık geliyor mu? İnsanların yaşadığı bu tarz ayak bileği burkulmaları, onların olur olmadık yerlerde düşmelerine yol açar ve maalesef bazen bu burkulmalar ve düşmeler daha büyük ortopedik veya kas iskelet sistemi problemlerin oluşmasına zemin hazırlar.

Bu durum tıbbi olarak kronin ayak bileği instabilitesi olarak tanımlanır. Amerika ve İngiltere’de her yıl ortamala iki milyon insan akut ayak bileği burkulması ile hastanelere başvurmaktadır. Bu kişilerin uzun dönem takipleri çok mümkün olmasa da, yapılan araştırmalar akut ayak bileği burkulması yaşayan insanların %70’e yakınında oluşan şikayetlerin devam ettiğini ve burkulmaların tekrarladığını göstermektedir.

Peki bu insanlarda neden bu kadar yüksek oranda ayak bileği burkulmaları tekrar etmektedir?

Öncelikle ayaklar aslında birer duyusal organdır. Duyusal organ tanımı farklı çağrışımlar yapabilir, bunu örneklendirmek gerekirse, nasıl ki eller tutulan nesnelerin şekilleri, sıcaklıkları, durumları hakkında duyusal bilgi alabiliyorsa, ayaklar da aslında bu bilgileri alabiliyor, ayrıca, ayaklar bastığı zemine karşı ayağın ve hatta vücudun pozisyonunu belirlemede beyinle geri dönüşümlü biçimde çalışan bir duyusal algılama sistemine sahiptirler. Bu sistem ayak ve eklem yapılarında bulunan reseptörler (algılayıcılar) sayesinde olur. Aslında bu sistem bütün vücut dokularında mevcut, fakat ayaklardaki şu açıdan daha farklı bir öneme sahip; yürürken, aynı anda çevreyle iletişim kurma örneğindeki gibi. Yani bir adresi ararken hem sokak isimlerine, hem tabelalara bakabilmekteyiz veya telefonumuzdaki navigasyonda yolumuzu takip edebiliriz ve tüm bunları gerçekleştirirken aynı zamanda dengemiz bozulmadan yürüyebiliyoruz. Ya da bir taraftan koşarken, bir taraftan bize atılan topu yakalayabiliyoruz. Tabi ki burada sinir sistemi, kas iskelet sistemi, vestibüler sistem gibi bir çok sistem devreye giriyor olsa da, ayak ve yapıları da bu çoklu görevli aktivitelerde rol alan önemli sistemlerden birisi. Şimdilik, bu konu için bu kadarını bilmek yeterli olacaktır.

Yeniden tekrarlayan ayak bileği burkulmalarına dönersek, aslında bu probleme sahip insanların hikayesi genellikle yaşanmış bir ilk travma sonrasında başlar. Kişi bir kez ayak bileğini burkar, canı yanar, belki bir süre üstüne basamaz, belki bir dönem tedavi de görür (ilaç tedavisi, cihaz veya splint uygulamaları gibi), sonrasında dokuları genellikle normal doku iyileşme evrelerini takip ederek iyileşir (bazen bu süreçte de sorunlar yaşanabilir) ve kişiler normal yaşantılarına devam eder, fakat bazen ara ara ayak bileklerini burkmaya devam ederler.

İşte burada genelde gözden kaçan durum travma(lar) sonrasında yukarıda bahsedilen algılayıcı sistemlerde meydana gelen etkilenimlerdir.

Bu etkilenimler giderilebilir mi?

Öncelikle bu sorunu yaşayan kişiler detaylı olarak değerlendirilmelidir, ilk travma ne zaman oldu? O travma ile yapısal bütünlükte bir bozulma meydana geldi mi (bağ kopması, kırık vb)? Ne sıklıkta ayak bileğini burkuyor? Bu durum için tedavi gördü mü?(ilaç tedavisi, fizik tedavi vb.) Şu an ödem, ağrı vb. gibi akut durum şikayetleri mevcut mu? gibi sorulara yanıt alınmalı, sonrasında ayağın ve vücut yapılarının şuanki durumu değerlendirilmeli ve yukarıda bahsettiğimiz sistemlerin etkilenip etkilenmediği belirlenmelidir. Bu ayrıntılı değerlendirmeler sonrasında, varsa hareket kısıtlılıklarının giderilmesi, ödem varsa ödemin azaltılması, kas kuvvetinin arttırılması gerekmektedir. Devamında mutlaka denge egzersizleri ve proprioseptif egzersizler ile algılayıcıların daha iyi çalışması ve beyinle daha iyi bağlantı kurması sağlanır. 8 hafta süreyle planlanmış denge ve proprioseptif egzersizler ayak bileği şikayetlerinde ve tekrarlayan burkulmalarda önemli ölçüde azalma sağlamaktadır. Bu dönemde kişiler zorlayıcı bir aktivite veya sportif bir performansa devam etmek zorundaysalar, uygun koruyucu bantlama ve splint kullanımlarına devam edebilirler.

Sonuç olarak, fizyoterapistiniz tarafından size ve durumunuza özel olarak uygulanacak prosedürler ve planlanacak egzersiz programları, zaman içersinde ayak bileği şikayetleriniz ve burkulmalarınızda azalma sağlayacak ve yaşam kalitenizi arttıracaktır.

Kaynaklar:
Treatment and prevention of acute and recurrent ankle sprain: an overview of systematic reviews with meta-analysis 2016
Persistent pain after lateral ankle sprain: a diagnostic and treatment dilemma a review article 2018
Interventions for preventing ankle ligament injuries a systematic review 2009

Araç çubuğuna atla